سیر موضوعی در قرآن

این مقاله در دست تکمیل و ویرایش است.

مقدمه:

لزوم مطالعه در کتب آسمانی:

کتب آسمانی ابزاری برای فهم و رشد در کنار عقل و فطرت اند. اگر انسان بتواند اخلاق و عمل خویش را با یاری فطرت و تفکر و شعور به سطح بالا برساند ممکن است از این بعد دیگر نیازی به کتاب بیانی نداشته باشد ولی باز چیزهایی هست که از راه معمول و با اندیشه و عقل قابل فهم و کشف نیستند مانند امور ماورایی همچون حقیقت و اسرار خدا و چگونگی خلقت انسان و جهان وماهیت مرگ و برزخ و قیامت و ملک و جن و بهشت و دوزخ و غیره.

در این بین کتاب قرآن برای فهم این گونه مسائل کتابی مناسب و معتبر به حساب می آید.

هدف و موضوع :

هر کتاب و گفتاری دارای هدف و موضوعی است.

هدف از کتاب آسمانی تعلیم و تربیت است و موضوعات کلی آن نیز عبارت است از :

1- مسائل اعتقادی 2- مسائل عملی 3- مسائل علمی.

تعلییم و تربیت اولین و کلی ترین موضوع در حوزه انسانی است که خود دو نوع است. 1-تعلیم و تربیت گفتاری 2- تعلیم و تربیت عملی ( تاثیر پذیری از اسوه ها و الگوهای عملی جامعه).

به عنوان مثال، قرآن نظام تعلیم و تربیت گفتاری است و انبیاء و اولیا و بزرگان الگوهای عملی این نظامند .

بخشی از قران پاسخ به سوالات است که سه نوع است1- سوالات عملی 2- سوالات ذهنی مانند حقیقت برزخ حقیقت جن و....بخشی دیگر نیز پاسخ به شبهات- و بیان دروغها و خرافات و بدعت ستیزی است (خرافه، تحریف،دروغ،بدعت).

خداوند انواع داستانها و وقایع و تنوعات هم در خلقت و هم در تقدیر را در جهان به میان آورده و در واقع تمام موجودیها و امکانات ذهنی خود را به تصویر کشیده.این امر در داستانهای پیامبران امری کاملا مشهود است.

قرآن دو نوع حقیقت کشفی دارد که هر کدام از بواطن در یکی از این دو گنجانده می شوند یکی کشف عرفانی و دوم عملی وعقلی، ومی توان گفت که تمام موضوعات قرآنی دارای این دو نوع کشفندالبته کشف مصداقی را هم باید عنوان کرد لکن نمی توان گفت که همه موضوعات قرآن این نوع را هم دارا هستند ( کشف مصداقی بدین معنا ست که ما مصداقی را کشف می کنیم که هیچ کس در ظاهر آن را به عنوان مصداق تصور نمی کند به عنوان مثال در آیه " ومنهم من یرد الی ارذل العمر لکیلا یعلم بعد علم شیئا" ظاهر همان سن کهولت است اما اهل سلوک مصداق دیگری نیز از آن درک می کنند وآن مرحله سفر الی الخلق من الله است .

بعضی آیات قرآن به شیوه در گفتن و دیوار شنیدن است مانند ولوو تقئول علینا بعض الاقاویل لاخذنا منه بالیمین ثم لقطعنا منه الوتین.

مسائل عملی:1- بعد از هر سختی آسانی است.

بخشهاییی از قران مبارزه و افشای خرافات ،بدعتها و تحریفها ،دروغها و بخشهایی نیز پاسخ به شبهات و نیز سوالات است.سوالات نیز بعضی عملی و بعضی ذهنی اند ذهنی مانند سوال از حقیقت جن و مرگ و برزخ و فرشتگان.

مجازاتها یا تکوینی اند است و یا تشریعی .مجازاتهای تکوینی یا دنیوی است و یا اخروی. مجازاتها تشریعی نیز یا حدوند و یا قصاص و یا کفاره و یا تعزیر.

احکام محرم و نامحرم از مباحث تبعی بحث حجاب است.

بخشیاز قرآن مربوط به نکات کلی مربوط به اصل عمل و سختی است.

نکات مربوط به اعتقاد و عمل1- در تکالیف الهی هر انسان به اندازه توان خود موظف به تکلیف است 2- ضرورات ممنوعات را مباح و جایز می سازند.

ادب: [واذا حییتم بتحیة فحیوا باحسن منها او ردوها].

[بعد از خدا پدر و مادر بزرگترین حق را بر انسان دارند. وَقَضَى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانً]

فراگوش سخن گفتن در میان جمع از مصادیق خلاف ادب است. انما النجوی من الشیطان......

دانایی و تهذیب هر دو باید در کنار یکدیگر باشند [هو الذی بعث فی الامیین رسولاًمنهم یتلوا علیهم آیاته لیزکّیهم ویعلّمهم الکتاب والحکمة.....].

در وادی تربیت هم به سلاح انذار نیاز است و هم بشارت{نبا عبادی انی اناذ الغفور الرحیم و ان عذابی هو العذاب الالیم}

از توابع بحث گناه شناسی ،مسائل جزایی است که دو نوعند 1-مجازاتهای الهی 2- مجازاتهای قانونی .مجازاتهای الهی نیز یا دنیوی اند و یا اخروی. مجازااتهای قانونی و تشریعی نیز عبارتند از حدود ،تعزیرات ،کفارات ،دیات ،قصاص.

ما یرید الله لیجعل علیکم من حرج و لکن یرید لیطهرکم(این حرف چندان صادق نیست )

بزارهای بیانی: دعا(آیه 7 سوره 1)